Inbhuanaitheacht


Cad é an AE? | An tAontas Eorpach | Topaicí | Na hInstitiúidí | Gníomhaíochtaí |

Sa lá atá inniu ann, tuigimid anois níos fearr ná riamh cheana, an tábhacht a bhaineann le caomhnú an chomhshaoil. Teastaíonn uainn úsáid a bhaint as acmhainní an Domhain ar bhealach inbhuanaithe.

Caithfimid smacht a choinneáil ar an tslí a dtéann truailliú i bhfeidhm ar ár gcomhshaol, pé áit as a dtagann sé. Seans gur as gníomhaíocht thionsclaíoch nó tráchtála i gcúrsaí gnó nó talmhaíochta a thiocfaidh an truailliú.  I dtiortha forbartha, is ó theaghlaigh a thagann a lán dramhaíola agus bruscair. Tá foinse mhór eile ann is cúis le truailliú, mar atá, earraí leictreacha, agus tugtar dramhthealamh leictreonach mar ainm ar an truailliú sin. Ach tá fadhb mhór eile ann, mar atá, bruscar ar na sráideanna, agus tá sé an-deacair cosc a chur air sin.

Céard is féidir linn a dhéanamh, mar sin? D’fhéadfaimis cosc a chur ar ghiniúint na dramhaíola ar an gcéad dul síos, agus i gcásanna nach féidir é a chosc go hiomlán d’fhéadfaimis ár machnamh a dhéanamh ar bhealaí chun é a ghlanadh suas go cúramach.

Tá córas maith nua-aimseartha athchúrsála i bhfeidhm ar fud na tíre, agus tá bealaí cruthaitheacha aimsithe ag daoine eile ar conas dramhábhar a athúsáid. Tá trácht ann, fiú, ar bhealaí maireachtála agus ar dhearadh nach ngineann aon dramhaíl in aon chor, nó méid an-bheag. Tugtar ‘Zero Waste’ air seo.

É sin go léir ráite, áfach, is dócha go bhféadfaí a mhaoímh go mbeidh dramhábhar de shaghas éigin ann i gcónaí, fiú agus muid ar ár dtréandícheall. Bíonn daoine ag cur is ag cúiteamh faoi céard is cóir a dhéanamh leis an dramhaíl sin – é a chur isteach i líonadh talún, nó é a dhó i loisceoir.

Ar deireadh thiar thall, is gá dúinn ár machnamh a dhéanamh ar ghiniúint cumhachta – bunriachtanas maireachtála. Ar chóir dúinn a bheith ag dó guail agus ola? Is foinsí móra truaillithe iad, agus ní mhairfidh na foinsí sin go deo ach oiread. Bíonn daoine anois ag forbairt foinsí in-athnuaite fuinnimh – is foinsí iad seo nach bhfuil chomh dochrach don chomhshaol.

Cad é do mheas? Cad é an bealach is fearr chun maireachtáil inbhuanaithe a bhaint amach? Conas is fearr is féidir linn an comhshaol a chosaint agus a chaomhnú?

An Comhshaol a Chosaint – Ar Cheart don Duine a Dhéanann an Truailliú Íoc as?

Ar na leathanaigh seo, tá rogha acmhainní agus eolais ann faoi thruailliú agus faoi na gníomhartha atá ar siúl chun déileáil leis. Tá an AE an-pháirteach i gcúrsaí comhshaoil; cruthaíonn sé rialacha agus caighdeáin chun é a chosaint. Tá níos mó eolais faoi sin anseo, mar aon le naisc le leathanaigh úsáideacha ar shuímh ghréasáin eile, cuid mhór díobh ar shuímh ghréasáin an AE.

Prionsabal “Íoc mar a Thruaillíonn Tú” 
Tá bunphrionsabal anseo; cibé duine a dhéanann an truailliú ba chóir don duine sin íoc as an nglanadh.

Tá an-chuid tionchair ag an AE ar rialacha agus ar pholasaithe a bhaineann leis an gcomhshaol. Is é Ard-Stiúrthóireacht an Chomhshaoil an t-ainm atá ar an gcuid de Choimisiún an AE a bhfuil baint dhíreach aige leis an gcomhshaol. Tá Gníomhaireacht Eorpach Comhshaoil ann freisin.

CityBees: Environmental Atlas of Europe – Copenhagen ó European Environment Agency nó Vimeo.

I gCóbanhávan, tá coirceoga beach ar dhíonta agus tá baile sábháilte iontu do bheacha a théann ar fud na cathrach ag bailiú pailine le mil a dhéanamh.


Dramhaíl Thionsclaíoch

Tionsclaíocht, déantúsaíocht, monarchana, agus na próisis atá in úsáid chun acmhainní nádúrtha a bhaint – cruthaíonn siad uile sléibhte dramhaíola – agus uaireanta, is sléibhte iad i ndáiríre.

Tionsclaíocht, déantúsaíocht, monarchana, agus na próisis atá in úsáid chun acmhainní nádúrtha a bhaint – cruthaíonn na rudaí sin uile sléibhte dramhaíola – agus uaireanta, is sléibhte iad i ndáirire. Is deacair freastal ar dhá thrá: is gá earraí a dhéanamh agus a dhíol, ach ag an am céanna is gá an comhshaol a chosaint san fhadtéarma. Sa lá atá inniu ann, sna tíortha is nua-aimseartha tá caighdeáin chomhshaoil an-ard acu. Is annamh is gá do shaoránaigh bheith imníoch faoi na cineálacha is measa de dhamaiste don chomhshaoil. Sna tíortha atá i mbéal forbartha tá a lán díobh ag éirí teacht suas leis na tíortha forbartha go fóill sna caighdeáin sin. Tá eolas ag a gcuid saoránach ar na rioscaí agus ba mhaith leo caighdeáin arda a bheith acu i gcosaint an chomhshaoil freisin.

Feithiclí ag Deireadh a Saoil (FDS)

Nuair a bhíonn carranna ag deireadh a saoil, is gá fáil réidh leo. Is doiligh seo a dhéanamh agus bíonn sé costasach. Ní hamháin go mbíonn miotail, boinn, agus plaisteach sna carranna, ach bíonn roinnt ábhar tocsaineach iontu freisin.

     

Is guais chomhshaoil iad na hábhair eile seo – luaidhe, mearcair, caidmiam, oibreán frithreo, agus ola, mar shampla. Is féidir an miotal agus an plaisteach a athchúrsáil. Mura bhfuil maith sa phlaisteach is féidir é a loscadh nó a chur i líonadh talún.

Rith an AE Treoir 2000/53/CE maidir le Feithiclí agus leagann an treoir amach conas ba cheart fáil réidh le hábhair dhramhaíola.

Talmhaíocht

Is as ainmhithe agus as ábhair feirmeoireachta a thagann dramhaíol talmhaíochta. Cruthaíonn beostoc meatán, rud a chuireann le gáis cheaptha teasa. Agus nuair a théann tuar (cac) ainmhithe agus leasúcháin talún isteach i sruthanna agus in aibhneacha tá siad ina riosca d’uisce toisc go gcothaíonn siad baictéir agus plandaí a bhaineann an ocsaigin den uisce, rud is cúis le bás éisc agus araile.

Mianadóireacht

Nuair dhéantar proiseáil ar mhianach cruthaíonn sin dramhaíl nó ‘fuíoll’. Bíonn ceimiceáin in úsáid sa phroiseáil agus bíonn roinnt díobh seo sa dramhaíl fós, rud a d’fhéadfadh a bheith dainséarach. Tar éis na proiseála bíonn cairn ollmhóra dramhaíola ann, barrithir agus dramhcharraig, mar shampla, rudaí a chuireann le fadhbanna comhshaoil freisin.

Féach anseo le haghaidh naisc le láithreán Gréasáin Ard-Stiúrthóireacht an Chomhshaoil faoi Mhianadóireacht de chuid an AE

Eionet

Féach Anseo le haghaidh naisc le Eionet –- láithreán Gréasáin de chuid an AE ag a bhfuil cuid mhór eolais faoi chatagóirí éagsúla dramhaíola agus faoi dhóigheanna le déileáil léi.

Dramhaíl tráchtála

Díolann siopaí agus gnónna beaga earraí agus cruthaíonn seo dramhaíl tráchtála – ceann de na foinsí is mó.

Miondíol

  

Tá an-chuid pacáistíochta in úsáid i siopaí. Ar dtús bíonn na hearraí i mboscaí cairtchláir nó adhmaid agus is gá fáil réidh leis an bpacáistíocht. Ansin bíonn clúdach de chineál éigin ar na hearraí atá á ndíol ag na siopaí. Más ollmhargadh atá i gceist, tá a lán bia ann ar na seilfeanna agus tá a chlúdach féin ag gach píosa. Sa deireadh is gá fáil réidh leis an bpacáistíocht seo uile.

Is ábhar in-athchúrsála atá in úsáid i gcuid den phacáistíocht, ach níl sé in úsáid sa phacáistíocht ar fad.

Is féidir buidéil phlaisteacha agus ghloine a athchúrsáil. San am a chuaigh thart ba ghnáth le páistí seanbhuidéil bhainne a bhailiú agus iad a thabhairt ar ais chuig an siopa nó chuig an déirí chun pingin a fháil. Tá moltaí ann gur cheart tosú ar an nós seo arís.

Tógáil

Nuair a thógann daoine tithe, oifigí, bóithre, agus rudaí eile cruthaíonn sin cuid mhór bricí briste, adhmaid bhriste, plástair, bruscair, agus rudaí eile. Is deacair fáil réidh le cuid mhaith de. Nuair a thosaíonn daoine ag tógáil tithe, mar shampla, is gá dóibh seantithe a leagan ar dtús, rud a chruthaíonn carn bruscair de gach cineál.

I seanfhoirgnimh tá seans maith ann go bhfuil ábhair thocsaineacha iontu – aispeist, mar shampla. Thar na blianta, b’fhadhb mhór í aispeist nuair a bhí foirgnimh á leagan. Anois is beag foirgneamh ina bhfuil ábhair thocsaineacha ar fáil.

Réiteach talún – foinse eile dramhaíola is ea é seo. Nuair a thógann daoine foirgnimh nó bóithre nua faoin tuath caithfidh siad seanchrainn bhriste, carraigeacha, agus ithir a bhogadh chun an talamh a réiteach chun na rudaí nua a thógáil.

Dramhaíl leictreonach

DTLL

Trealamh leictreach agus leictreonach atá i gceist sa dramhaíl seo a bhaineann le tithe agus le gnóthaí. Is sa teach a gheobhaidh tú: ríomhairí, fóin phóca, teilifíseáin, cuisneoirí, gléasanna níocháin, scuaba fiacla leictreacha, agus earraí leictreacha eile. Is sna gnóthaí a gheobhaidh tú rudaí ar nós gléasanna monarchan, mar shampla.

Nuair a is gá fáil réidh leis na hearraí seo níor chóir iad a chur isteach le bruscar an tí, ach ba chóir iad a choimeád scartha ón mbruscar sin. Is gá fáil réidh le cadhnraí go han-chúramach mar gheall ar an aigéad atá iontu.

Rialacha an AE

Tá Treoir DTLL i bhfeidhm ó 2004. Tá Treoir ann ar an Srian ar Úsáid Substaintí Guaiseacha freisin. Cuireann an dá threoir síos ar conas ba chóir dramhaíl leictreach agus leictreonach a athchúrsáil.

Faoi láthair tá leasú á mholadh ar an treoir. Sa leasú seo nuair a bheadh earraí leictreacha agus leictreonacha caite bheadh ar dhéantóirí iad a ghlacadh ar ais agus fáil réidh leo go sábháilte. Is é atá i gceist leis an leasú seo go spreagfaidh sé déantóirí agus iad ag dearadh earraí chun machnamh a dhéanamh ar conas fáil réidh leis na hearraí nó ar conas iad a athchúrsáil.

TREOIR 2002/96/CE dramhthrealamh leictreach agus leictreonach (DTLL).

Dramhaíl tí

Dramhaíl tí – Cé na cineálacha dramhaíola a chruthaíonn daoine sa bhaile?

 Páipéar 

Dramhphost, nuachtáin, post – caitheann daoine a lán páipéir amach. Ach is í an dramhaíl seo an ceann is fusa a bhailiú le haghaidh athchúrsála.

Pacáistíocht 

Tráidirí bia agus polaistiréin – bíonn pacaístíocht ar bhia agus ar rudaí eile a cheannaímid i siopaí. Ó thaobh dramhaíl tí de, is ceann de na foinsí is mó di í. Is doiligh í a sheachaint mar gheall ar shaolta gnóthacha agus ar riachtanais miondíoltóirí.

Dramhbhia

Is ceann de na fadhbanna is mó í dramhaíl bia. Sa bhaile bíonn bia fágtha tar éis béile, nó bíonn bia ann nár úsáid aon duine, go háirithe, feoil amh agus feoil chócaráilte, nó cáis. Ní féidir bia den chineál seo a chur i múirín toisc go lobhfaidh sé agus go mbeidh seans ann go meallfaidh sé lucha, francaigh, nó cuileoga a bhéarfadh a lán uibheacha le tús a chur le níos mó cuileog. Faoi láthair, bíonn an cineál seo bia á dhumpáil i láithreáin líonadh talún. Is deacair é a loscadh fiú.

Tá rogha ‘ghlas’ ann – feirm phéist talún. Tá bairillí áirithe ar fáil agus tá peisteanna talún speisialta iontu. Nuair is mian le daoine fáil réidh le dramhaíl bia cuireann siad an dramhaíl isteach sna bairillí agus thar am déanann na peisteanna talún múirín an-úsáideach di.

Dramhaíl ghlas

Dramhaíl ó phlandaí sa ghairdín agus ó chócaráil – is féidir fáil réidh leis an dramhaíl seo ar charn múirín. Sa lá atá inniu ann tá a lán suime ag daoine i ranganna a mhuineann conas carn múirín a dhéanamh.

Clúidíní

Ó thainig clúidíní aon uaire ar an margadh tá fadhb áirithe ann faoi conas fáil réidh leo. Ach, tá clúidíní in-bhithmhillte ar fáil anois freisin. Roimhe sin nuair a bhí cearnóga flainín in úsáid ní raibh le déanamh ag daoine ach iad a ní agus a úsáid arís.

Bealaí le fáil réidh le dramhaíl tí

Nuair is mian le daoine fáil réidh le dramhaíl tí cuireann siad í i mála nó i mbosca bruscair agus bailíonn seirbhís dramhaíola í. Uaireanta is í an chomhairle áitiúil a bhailíonn í agus uaireanta is comhlacht phríobháideach a bhailíonn í. Cibé dream a bhailíonn é, is gá íoc as an tseirbhís. Is deacair teacht ar shocrú a thaitníonn le gach duine.

Is rogha amháin iad málaí bruscair. Ceannaíonn sealbhóirí tí clibeanna agus greamaíonn siad iad de na málaí ar mian leo fáil réidh leo.

Modh coitianta eile le déileáil le dramhaíl is ea araidí rothaí – tá cruth áirithe ar na haraidí seo ionas gur féidir leis na leoraithe iad a fholmhú. De ghnáth bíonn níos mó ná araid rothaí amháin ag sealbhóirí tí ionas  gur féidir leo na cineálacha éagsúla dramhaíola a scaradh agus a chur sna haraidí éagsúla. Ansin tagann na seirbhísí éagsúla chun iad a bhailiú agus chun fáil réidh leo ar dhóigheanna éagsúla.

Agóidí

Le blianta beaga anuas, rinne sealbhóirí tí agóidí toisc nár mhian leo íoc as na costais a bhain le bailiú dramhaíola. Ach tá na costais sin ag dul in airde de bhrí go bhfuil caighdeáin níos airde in úsád le déileáil le dramhaíl agus le fáil réidh léi.

Ionaid Fág Anseo 

Tá na hionaid seo ann le haghaidh sealbhóirí tí ar mian leo a ndramhaíl féin a thabhairt leo chuig ionaid ainmnithe. De ghnáth is féidir ábhair dramhaíola atá mór, ciotach nó as an ngnáth a fhágáíl sna hionaid seo. Tá na hionaid seo ann chun daoine a spreagadh le fáil réidh le hábhair chontúirteacha nó le hathchúrsáil a dhéanamh ar ábhair eile.

Glaschánacha 

Tá moladh ann a deir gur cheart go léireodh cáin conas a úsáideann daoine an chomhshaol nó conas a dhéanann siad damáiste dó – ansin bheadh cáin á gearradh chun íoc as deisiú an damáiste nó chun iallach a chur ar dhaoine níos lú dramhaíola a chruthú. Bheadh nasc ag an gcáin seo le cé chomh mór agus a théann daoine i bhfeidhm ar an gcomhshaol – mar sin de, bheadh “cáin carbóin” ar pheitreal, mar shampla, nó bheadh cáin ar mhálaí plaisteacha siopadóireachta.

Bruscar inár mbailte agus faoin tuath

Málaí plaisteacha ar sceacha agus diúscairt mhídhleathach – is fadhbanna nua-aimseartha iad.

 Dramhaíl agus Bruscar

Is fadhb mhór í go gcaitheann daoine bruscar ar shráideanna bailte agus ar shráideanna cathracha. Agus in aiteanna faoin tuath tá ceantair á milleadh toisc go mbíonn dumpáil mhídhleathach ar siúl agus go séideann an ghaoth bruscar thart. I gcás na ndaoine a bhíonn ina gcónaí in aice leis an mbruscar seo laghdaíonn sé a gcaighdeán maireachtála. Agus tá baol ann freisin go ndéanfaidh sí dochar dá sláinte agus do shláinte an fhiadhúlra thart timpeall orthu.

Málaí Siopadóireachta Plaisteacha

B’fhadhb mhór iad mí-úsáid na málaí plaisteacha seo le blianta beaga anuas. Is annamh nach raibh píosaí stroicthe díobh ag clúdach sceach gach cúpla méadar. Ar shráideanna agus i bpáirceanna uirbeacha, bhí na malaí gafa i gcrainn agus i gcoirnéil.

Ba chúis imní do dhaoine go n-íosfadh beostoc nó fiadhúlra na málaí. Loit na málaí radharc na tíre agus chreid daoine go gcuirfeadh sin isteach ar an turasóireacht.

Is fadhb í seo atá ag a lán tíortha, ach tá cáin á gearradh ag roinnt tíortha ar mhálaí plaisteacha anois, rud atá ag spreagadh daoine chun málaí in-athúsáidte a thabhairt leo agus iad ag dul ag siopadóireacht. Tá ag éirí go han-mhaith leis an gcáin seo i ngach tír ina bhful sí in úsáid

Agus daoine ag caint faoi cé chomh maith agus a d’éirigh leis an gcáin ar mhálaí, is minic a luann siad Éire.

Diúscairt Mhídhleathach agus Dumpáil Mhídhleathach

Tá fadhb eile ann cosúil leis an gceann thuas, mar atá, diúscairt mhídhleathach nó dumpáil mhídhleathach. Tá bruscar agus málaí dramhaíola á ndumpáil ag taobh na mbóithre, ar thalamh fholamh agus, uaireanta, i gceantair áille iargúlta.

Go minic, deir seirbhís dramhaíola go mbaileoidh sí an dramhaíl ar mhargadh fíorshaor agus go ndéanfaidh sí an dumpáil. Uaireanta is daoine aonair a dhéanfaidh an dumpáil. Agus ó am go ham is mar chuid de ghníomh coiriúil a dhéanfaidh daoine an dumpáil. Is fadhb mhór í an dumpáil mhídhleathach, go hairithe nuair a úsáideann daoine í chun fáil réidh le dramhaíl thocsaineach, le dramhaíl leighis, nó le páipéir rúnda. Tar éis dumpála, is minic a bhíonn na hábhair seo á séideadh ag an ngaoth timpeall ceantair.


Athchúrsáil

Chun an comhshaol a chosaint is gá gan an oiread sin dramhaíola a chruthú, agus dá bharr sin, tá a lán daoine ag baint úsáide as athchúrsáil.

Athchúrsáil

Chun an comhshaol a chosaint is gá gan an oiread sin dramhaíola a chruthú, agus dá bharr sin, tá a lán daoine ag baint úsáide as athchúrsála. Tá modhanna éagsúla athchúrsála in úsáid.

Athchóiriú

  

8 Reconditioning & refurbishment 

Uaireanta, nuair nach féidir táirge a úsáid níos mó in áit amháin is féidir é a úsáid go fóill in áit eile. Ríomhairí agus guthán póca, is samplaí maithe iad seo de tháirgí is féidir a athúsáid. Go minic, déanann carthanais athchóiriú ar na cineálacha seo táirgí.

I scoileanna sna tíortha atá i mbéal forbartha baineann siad úsáid as seanríomhairí a bailíodh agus ar cuireadh athchóiriú orthu.

Athúsáid mar athchúrsáil

Tá an-tóir ag daoine ar sheanéadaí mar fhaisean seanré. Caitheann daoine seanéadaí mar rogha. Deir siad go dtugann na héadaí seo seans dóibh rud éigin neamhchoitianta a chaitheamh. Agus is úsáid an-éifeachtúil acmhainní í ar ndóigh! Tá treocht eile ann, is é sin, glacann daoine ball éadaí atá measartha caite agus cuireann siad athruithe beaga air chun rud éigin nua a dhéanamh de – b’fhéidir go gcuirfidh siad bróidnéireacht nó appliqué leis.

Tá treocht eile ann faisin ann. Faigheann daoine seantroscán atá beagáinín caite agus déanann siad athchóiriú orthu. Is minic a chuirfidh siad bailchríocha maisiúla orthu mar a dhéanfadh dearthóir. Baineann dearthóirí eile úsáid as ‘rudaí a fuair siad’ d’fhonn rudaí nua a dhéanamh, rudaí a mhúsclóidh suim daoine.

Catagóirí an Choimisiúin Eorpaigh

D’aithin an Coimisiún Eorpach na cineálacha éagsúla dramhaíola i gcomhair athchúrsála agus dhréachtaigh sé liosta cuimsitheach.

Féach anseo le haghaidh tuilleadh eolais maidir le hathchúrsáil – ar láithreán Gréasáin EIONET


Díriú ar dhramhaíl nialasach agus Inbhuanaitheacht

Dramhaíl Nialasach

Is é smaoineamh na Dramhaíola Nialasaí táirgeacht earraí a eagrú ar bhealach go mbeidh siad éasca le diúscairt nuair nach mbeidh siad á n-úsáid a thuilleadh, agus, mar thoradh ar an diúscairt seo, beidh ‘dramhaíl nialasach’ ann nó ní bheidh aon ábhair dhramhaíola ann ar chor ar bith. Bhainfeadh sé seo amach trí dhearadh níos fearr, athúsáid agus athchúrsáil, agus trí aon ábhar dramhaíola deiridh a bheadh ann cheana a bheith ina acmhainn é féin – is dea-shampla é múiríniú. Go teoiriciúil, ní chuirtear aon rud amú!

Tá sí seo ina cuid de Mhaireachtáil Inbhuanaithe nó ‘Inbhuanaitheacht’ – éach thíos le haghaidh eolais faoi chur chuige an AE agus le haghaidh Físeáin ar Throscán Cairtchláir atá deartha chun Dramhaíl Nialasach a chruthú.

Dear earraí agus cuimhneamh ar athchúrsáil

Cuid thábhachtach den smaoineamh seo is ea tosú go díreach ag tús an deartha táirge agus cinntiú go bhféadfar gach cuid den mhír a dhiúscairt go héasca ag ‘deireadh a ré’ nó a dhiúscairt.

Uaireanta, baintear é seo amach trí ábhair in-athchúrsáilte amháin a úsáid. Nuair nach féidir é seo a dhéanamh, deartar an mhír ionas go mbeidh sí éasca le diúscairt, mar shampla, d’fhéadfadh sí briseadh anuas ina hábhair so-aitheanta. Bheadh sé ina shampla maith dá bhféadfaí píosa casta innealra a mbeadh an-chuid comhpháirteanna aige a dhíchóimeáil roimh dhiúscairt isteach i ‘gcineálacha ábhair’ – plaisteach, miotal, ola, mar shampla. Chuige seo, ní mór smaoineamh ar riachtanais diúscartha díreach ó thús an phróisis deartha agus táirgthe.

An Nua-Shéalainn

Is é an Nua-Shéalainn ceann amháin de na socraitheoirí treochtaí i leith an chuir chuige seo, tá an díriú ar Dhramhaíl Nialasach ina chuid dá beartas rialtais. Féach anseo.

Is é seo a leanas an sainmhíniú ar dhramhaíl nialasach a nglactar leis go hidirnáisiúnta:

“ Is é atá i nDramhaíl Nialasach cuspóir atá eiticiúil, éifeachtúil agus físeach chun daoine a threorú maidir lena stíleanna saoil agus lena gcleachtais a athrú le haghaidh aithris a dhéanamh ar thimthriallta nádúrtha inbhuanaithe, ina ndeartar gach ábhar caite le bheith ina n-acmhainní lena n-úsáid ag daoine eile.

Ciallaíonn Dramhaíl Nialasach táirgí agus próisis a dhearadh agus a bhainistiú chun méid agus tocsaineacht na dramhaíola agus na n-ábhar a sheachaint agus a dhíothú go córasach, gach acmhainn a chaomhnú agus a athchóiriú agus gan iad a dhó ná a adhlacadh.

Díchuirfidh Dramhaíl Nialasach a Chur Chun Feidhme gach doirteadh don talamh, don uisce nó don aer atá ina mbagairt maidir le sláinte pláinéid, daoine, ainmhithe nó plandaí.”


Ábhar diúscartha mar acmhainn

Cuid mhaith de na rudaí a chaithimid uainn, is féidir iad a úsáid arís. Is gá na codanna úsáideacha a scaradh ón dramhaíl, nó is gá na rudaí a bhriseadh síos ina mbunábhair. Ina dhiaidh sin, bíonn ábhar nua ann chun táirge nua a dhéanamh. Féach thíos ar an bhfíseán.

Seanbhoinn Carranna – is féidir iad a athchúrsáil agus grabhróga rubair a dhéanamh díobh le húsáid i leaca pábhála

Is táirge pheitriceimiceach é an rubar i seanbhoinn. I dtine cuirfidh rubar toit dhorcha agus a lán carbóin amach. I líonadh talún tógfaidh rubar na blianta le briseadh anuas. Ach mar amhábhar tá sé sách úsáideach, i bpróiseas tionsclaíoch is féidir é a bhriseadh síos chun ‘grabhróga rubair’ úsáideach a dhéanamh de. Is féidir na grabhróga a úsáid sa tionsclaíocht chun rudaí éagsúla a dhéamh, leaca pábhála rubair, mar shampla.

   cr2_Crumb_Rubber   cr4_rubber_tiles

Athchúrsáil ar amhábhar luachmhar

Miotail atá tearc – miotail atá i ndramhthrealamh leictreach agus leictreonach (DTLL), amhail ríomhairí nó gutháin phóca – is féidir na miotail sin a bhaint díobh.

reclaiming_1_scrap_metal_230__cjf   reclaiming_2_230_cjf

Tá an tSín agus an India ag iompórtáil ‘bruscair’ ón Iarthar

San am atá le teacht an bhféadfadh láithreáin líonadh talún bheith ina n-acmhainní luachmhara? Cad a cuireadh iontu blianta ó shin? Faoi láthair tá cairn ollmhóra dramhaíola á n-easpórtáil chuig an tSín agus chuig an India, áit a ndéanann daoine sórtáil orthu agus a ndéanann siad athchúrsáil ar ábhair úsáideacha.

Seanéadaí agus fuíollfhabraic

Má tá éadaí agus teicstílí sean, ní hionann sin agus a rá nach bhfuil siad úsáideach, is féidir na hábhair agus na snáithíní iontu a úsáid. Is féidir an teicstíl a bhriseadh síos ina comhábhar agus ansin rud éigin nua a dhéanamh den ábhar sin. (Féach ar lipéid éadaí, má tá an focal ‘olann’ orthu, seans maith go ndearnadh athchúrsáil orthu – ní féidir an lipéad ‘Olann Nua Íon’ a úsáid ach ar olann atá in úsáid den chéad uair). Féach ar an bhfíseán thíos le féachaint ar athchúrsáil ar siúl.

Taispeánann an físeán seo seanfhabraic atá á hathchúrsáil ina hamhábhar. Ansin taispeánann sé táirge úsáideach nua á dhéanamh de – ábhar inslithe, sa chás seo – ábhar nach ndéanfaidh damáiste don chomhshaol ach oiread!


Líonadh Talún

1thendum withjcb200

Líonadh talún – sin modh amháin le fáil réidh le dramhaíl. Le blianta beaga anuas, níl daoine i bhfabhar an mhodha sin mar go bhfuil cuid mhór fadhbanna leis. Ach uaireanta is gá úsáid a bhaint as líonadh talún fós toisc go bhfuil cineálacha dramhaíola ann nach féidir fáil réidh leo ar shlí ar bith eile. Ach sa lá atá inniu ann tá caighdeáin i bhfad níos airde ann agus tá dóigheanna nua ann le déileáil leis na hábhair dhramhaíola.

An scéal mar a bhí…

then_2_Rubbish_dump_230

San am atá caite bhíodh gach cineál bruscair á dhumpáil i bpoill mhóra agus i gcairn mhóra. Thar na blianta chruthaigh an bruscar leachtanna nimhneacha agus chuaigh na leachtanna seo isteach san uisce faoin talamh – sa screamhuisce (seo an cineál uisce a théann isteach i dtobar, mar shampla). Chomh maith leis sin, bhí meáchan mór sa bhruscar sna cairn agus sna poill, rud a chruthaigh teas agus gás. Corruair thosaigh an gás ag dó, agus, uaireanta, phléasc an gás. Bhíodh an talamh ag sleamhnú sna dumpaí ó am go ham.

Go minic, bhí drochbholadh ag teacht as na dumpaí. Ní raibh aon chlúdach orthu agus mheall sin cuileoga, lucha, agus francaigh. Bhí fadhbanna ann le héin freisin. Bhí na héin ag ithe plaistigh agus bia lofa. D’fhéadfadh na hábhair sin na héin a mharú.

Bhí fadhbanna eile ann ag na dumpaí freisin. Bhí a lán leoraithe ag teacht agus ag imeacht. Agus na leoraithe ag teacht bhí páipéar, plaisteach, agus bruscar éadrom eile orthu. Bhí na rudaí sin á séideadh i ngach treo ionas gur thit siad ar na bealaí agus ar an gceantar maguaird, rud a chuir leis na fadhbanna bruscair.

then_2_Rubbish_dump_230

An scéal mar atá….

Tá caighdeáin i bhfad níos fearr sna dumpaí na laethanta seo. Nuair a bhíonn líonadh talún ar siúl déanann na hoibrithe go han-chúramach é. Clúdaíonn siad an bruscar le hithir nó le clúdach éigin chomh tapa agus is féidir leo. Ansin déanann siad trialacha le fáil amach an bhfuil aon bholadh ann, agus má tá, cuireann siad deireadh leis.

16 Giniúint Fuinnimh ó Gháis i Líonadh Talún (Dumpa)

I ndumpaí, go háirithe seanchinn, bíonn an bruscar ag lobhadh agus cruthaíonn sin gás mar thoradh. I ndumpaí nua-aimseartha, is féidir úsáid a bhaint as an ngás. Dónn gineadóirí é chun leictreachas a dhéanamh. Is féidir an leictreachas seo a úsáid ar shuímh na ndumpaí, rud a chiallaíonn nach mbíonn na dumpaí ag brath ar sholáthar eile leictreachais.

Éin chreiche in úsáid chun líon éan, francach, agus luch a choumead faoi smacht 

I ndumpaí, b’fhadhb mhór iad éin, lucha, agus francaigh. Ach tháinig na hoibrithe ar réiteach cliste cruthaitheach. D’úsáid siad éin chreiche. Chuir na héin sin ruaig ar éin eile agus mharaigh siad francaigh agus lucha. Tá a lán éan éagsúil in úsáid, ina measc, seabhaic agus ulchabháin.

 


Loscadh

Faoi láthair, tá loscadh in úsáid mar cheann de na príomhroghanna chun fáil réidh le dramhaíl. Dónn loisceoir an dramhaíl. Tá buntaiste leis sin toisc nach gá an dramhaíl a chur isteach i líonadh talún. Agus má tá dramhaíl chontúirteach sa loisceoir ní bheidh fágtha ach luaithreach. I loisceoirí áirithe nuair a bhíonn an dramhaíl á dó, gineann an teas fuinneamh.

Is mó an dul chun cinn atá déanta ag tíortha áirithe ná mar atá déanta ag tíortha eile ina bpolasaithe faoi loscadh – féach anseo le haghaidh láithreán gréasáin faoi loisceoir Ostaracha

Spittelau1_230

Loisceoir Dramhaíola Spittelau, an Ostair

Ábhair thocsaineacha agus sciúrthóirí 

Is cúis imní do roinnt daoine go gcuirfidh loisceoirí ábhair thocsaineacha amach san aer. Má tá seans ann go gcuirfidh, is féidir an fhadhb seo a réiteach. Níl le déanamh ach gléas a chur ar an simléar agus bainfidh an gléas sin na hábhair thocsaineacha den aer. Sciúrthóir an t-ainm atá ar an ngléas.

Loisceoirí mar Acmhainn 

Is féidir ábhar crua a dhéanamh den luaithreach bog a thagann ó na loisceoirí agus is féidir an t-ábhar sin a úsáid mar ábhar tógála. Nuair a bhíonn roinnt loisceoirí ag dó ábhar cruthaíonn siad gal agus is féidir sin a úsáid chun leictreachas a ghiniúint.

Conspóid

Is cúis mhór imní do dhaoine go gcosnaíonn sé a lán airgid chun loisceoirí a thógáil agus a rith. Agus má tá loisceoirí le maireachtáil mar ghnóthaí is gá dóibh a lán dramhaíola a fháil chun iad a choimeád ar siúl. Mura n-éiríonn leo sin a dhéanamh, teipfidh orthu mar ghnóthaí.

De réir mar a théann an athchúrsáil ó neart go neart deir daoine nach mbeidh go leor dramhaíola ann le dó sna loisceoirí. Ansin tá imní ar dhaoine go dtosóidh lucht na loisceoirí ag iompórtáil dramhaíola ó thíortha eile!

Is ionann cuid de na fadhbanna anseo agus na fadhbanna a bhaineann le líonadh talún. Nuair a bhíonn na leoraithe ag iompar na dramhaíola chuig na loisceoirí bíonn fadhbanna bruscair agus fadhbanna tráchta ann uaireanta. Corruair bíonn gearáin ann faoin drochbholadh i roinnt áiteanna freisin.

Is í an tsábháilteacht an imní is mó atá ag daoine – go háirithe, an imní atá acu faoi na hábhair atá á gcur amach san aer agus faoí cé acu atá na hábhair seo sábháilte nó nach bhfuil.


Fuinneamh in-athnuaite

Tá comhroghanna ar bhreoslaí bunaithe ar charbón á gceapadh agus á dtástáil. Tá roinnt foinsí nua de tháirgeadh fuinnimh in úsáid cheana féin. Ní mór na foinsí seo de bhreoslaí nua a tháirgeadh ar bhealach inbhuanaithe. Tá roinnt smaointe níos sine á n-athphlé. Chinn an AE gur as foinsí in-athnuaite 10% den bhreosla iomlán a úsáidtear faoi 2020.

Hidrileictreach

Hydro_Dam_Saint-Dalmas_230

Ceann de na foinsí fuinnimh in-athnuaite is sine is ea úsáid na giniúna fuinnimh hidrileictrigh. Baintear úsáid as uisce anseo chun tuirbíní a dhéanann an leictreachas a iompú agus tá sí in úsáid ó 1888 sna Stáit Aontaithe. Tá roinnt conspóidí ag gabháil léi seo freisin, áfach. Mar shampla, nuair a tuileadh gleannta leis na taiscumair uisce atá ag teastáil a chruthú.

Feirmeacha gaoithe

Windfarm_S

Tá muilinn ghaoithe nua-aimseartha le tuirbíní á n-úsáid chun fuinneamh a ghiniúint. Tá cáinteoirí ag an modh seo. Cé go bhfuil gaoth saor agus in-athnuaite, is féidir a bheith deacair suímh a aimsiú a bhfuil go leor gaoth sheasmhach acu chun feirmeacha gaoithe a dhéanamh iontach éifeachtúil. Tá tuairiscí ann freisin go bhfuil truailliú ó thorann ina fhadhb, de bhrí go gcloiseann daoine a chónaíonn gar dóibh, agus, i gcásanna áirithe, ó achar fada uathu, seordán na lann agus na dtuirbíní.

Grianfhuinneamh

230 RD Solar p France

Forbraítear i gcónaí iad de réir mar a cheaptar painéil ghrianfhuinnimh atá níos fearr agus níos éifeachtúla. Ceaptar roinnt grianphainéal le haghaidh na ndíonta ar thithe teaghlaigh, úsáidtear cinn eile ina líonta móra mar a mbíonn mórchuid sholas na gréine chun fuinneamh a ghiniúint. Bhí fadhbanna lena n-úsáid in áiteanna ina mbíonn cuid mhór scamall. Tá pleananna ann feirmeacha grianfhuinnimh a chur ar bun sa Sahára chun fuinneamh a sholáthar don Eoraip.

Cumhacht Núicléach

Civeaux_Nuclear_Power_Plant_230

Tar éis di titim faoi mhí-cháil, rinneadh athmheasúnú le déanaí ar úsáideacht na cumhachta núicléiche. Tá buarthaí leanúnacha ann maidir le sábháilteacht agus diúscairt dramhaíola radaighníomhaí. Mar sin féin, ní tháirgeann giniúint cumhachta núicléiche méideanna móra Gás Ceaptha Teasa amhail gléasraí cumhachta a úsáideann breoslaí iontaise.

Fuinneamh Glas Eile

other_green_energy_2_S__warehouse_for_biomass_treatment_-_Copy_-_Copy

Tá cineálacha eile foinsí fuinnimh atá neamhdhíobhálach don aeráid in úsáid freisin. Tá tíortha a bhfuil cuid mhór gníomhaíochta bolcánaí acu ag baint úsáid as táirgeadh fuinnimh gheoiteirmigh, agus leantar ar aghaidh le taighde ar an úsáid tonnta le cumhacht a ghiniúint. Níos déanaí ná sin, tugadh bithbhreoslaí isteach.

Ar dtús, ba cheart iad a dhéanamh ó phlandaí a fásadh ar thalamh mheath-thorthúil – is é sin, talamh nach bhfuil maith go leor le haghaidh talmhaíochta.

Mar gheall ar phraghsanna maithe, áfach, baineadh úsáid as roinnt de thalamh dea-chaighdeáin chun na críche sin in ionad chun críche táirgeadh bia a bhféadfadh ganntanais bhia a bheith mar thoradh air  (Stóráil breosla bithmhaise).

hydrogen_fuel_cells

Saotharlann Cill Chumhachta Hidrigine

Rialuithe astaíochtaíemission_control_230

Is iomaí foinse de Gháis Cheaptha Teasa atá ann. Tá imní ar leith faoi CO2 a tháirgtear nuair a dhéantar breoslaí iontaise a dhó – adhmad nó gual, mar shampla. Tagann tuilleadh astaíochtaí ó ghníomhaíocht na feirmeoireachta agus na talmhaíochta, mar shampla, cuireann tógáil beostoic le táirgeadh meatáin.

Modh amháin atá á úsáid chun méid na ngás dochrach atá á dtáirgeadh ag tionsclaíocht a laghdú is ea ceadúnas a fháil le haghaidh mhéid an gháis cheaptha teasa a fhéadann tionscal a tháirgeadh a rialú. Tugtar ‘trádáil astaíochtaí’ nó ‘ceadúnas um Thrádáil Carbóin’ air. Go bunúsach, is córas cuótaí é.

Féach físeán anseo a mhíníonn an córas trádála carbóin seo


Ídiú Ózóin

Tá an ciseal ózóin ina chuid d’aerbhrat an domhain agus coinníonn sé radaíocht dhochrach amach. Aimsíodh roinnt blianta ó shin go raibh sé ag caolú in áiteanna áirithe. Bhí freagairt dhomhanda don fhadhb seo darb ainm Prótacal Montréal. Chuir sé seo cosc ar úsáid CFCanna – is iad sin na ceimiceáin a lochtaíodh as an damáiste don chiseal ózóin – i dtionsclaíocht, go háirithe i gcuisniúchán. D’éirigh leis an gcosc agus tá an ciseal ózóin á dheisiú aige féin.

Iompar

transport_1__electric_Car_S_by_EWE_AG

Carr Leictreach

Ceann de na príomhfhoinsí d’astaíochtaí dochracha is ea iompar. D’fhonn íoc as an gcostas comhshaoil nó é a laghdú, tá mórán cánacha aois ar bhreosla agus ar iompar – tugtar Glaschánacha orthu. Chomh maith leis sin, tá tiontairí catalaíocha ag carranna agus tá peitreal gan luaidhe ar fáil i gcoitinne.

Tugtar spreagadh breoslaí nach breoslaí iontaise iad a úsáid le haghaidh iompair. Folaíonn sé seo an úsáid breosla-chealla hidrigine agus bithbhreosla mar aon le pointí poiblí athluchtaithe do charranna leictreacha a thabhairt isteach.

transport_4_bicycle

Tá rothaíocht ina freagairt amháin. Tá lánaí rothar, agus rothair shaora in aisce le haghaidh úsáid an phobail fiú, ag mórán cathracha anois.

Féach anseo le haghaidh faisnéise maidir le rothaíocht sa Danmhairg

Laghdú Carbóin

Modh amháin leis an méid CO2 atá ag dul isteach san atmaisféar a laghdú is ea teicneolaíocht a úsáid leis an CO2 ‘a cheapadh’ de réir mar a tháirgtear é agus é a stóráil in uaimheanna salainn nó i ngáscheantair chaite ina dhiaidh sin.

Modh eile leis an méid CO2 san atmaisféar a laghdú is ea trí fhoraoisí a fhás agus a chothú. Gníomhaíonn siad mar ‘doirtil Charbóin’ tríd an CO2 a ionsú. Sin é an fáth a bhfuil tábhacht ag foraoisí móra Oirthear na hEorpa, na hAfraice agus na hAmasóine. Déanann roinnt tionscal crainn a chur nó foraoisí a cheannach leis na hastaíochtaí a ghineann siad a chothromú. Tugtar ‘cúiteamh carbóin’ air sin.

Féach anseo le haghaidh tuilleadh faisnéise

emmision_controls_2_PloughingS transport_2_electric_bus_luxembourgeS transport_3_Electric_bus_engineS

transport_6_bicyclesS_2 trtansport_5_parked_cycle_230 using_public_transport_230_cjf

Roinnt acmhainní úsáideacha ar line

Féach anseo le haghaidh acmhainní úsáideacha ar líne faoi thruailliú agus faoi chosaint an chomhshaoil.

Féach anseo le haghaidh láithreán gréasáin na Gníomhaireachta Eorpaí Comhshaoil de chuid an AE

Féach anseo le haghaidh láithreán gréasáin Eionet a bhfuil a lán eolais air faoi athchúrsáil.

Féach anseo le haghaidh láithreán gréasáin Ard-Stiúrthóireacht an Chomhshaoil maidir le gach cineál dramhaíola – téigh chuig ‘Waste Streams’ ar thaobh na láimhe clé chun tuilleadh eolais a fheiceáil.

Féach anseo le haghaidh láithreán gréasáin Ard-Stiúrthóireacht an Chomhshaoil

Féach anseo chun dul chuig leathanach gréasáin na Gníomhaireachta Eorpaí Comhshaoil áit a bhfuil rogha léarscáileanna agus graf ann.

Féach anseo le haghaidh naisc le híomhánna ar láithreán gréasáin Europa maidir leis an gcomhshaol. Seans go mbeidh ort roinnt cuardaigh a dhéanamh.

Rialacha agus Rialacháin

Tá a lán rialacha agus rialachán ann leis an gcomhshaol a chosaint ar thruailliú. Is as an AE a thagann a lán díobh seo.

Rialacha agus Rialacháin leis an gcomhshaol a chosaint ar thruailliú

Déanann rialtais agus an AE dlithe agus rialacháin chun daoine agus an comhshaol a chosaint ar thruailliú. Déanann Ard-Stiúrthóireacht an Chomhshaoil cuid mhór díobh.

Tá an Prionsabal ‘Íoc mar a Thruaillíonn Tú’ ann. Ciallaíonn seo gurb é an duine a dhéanfaidh an truailliú an duine a íocfaidh as fáil réidh leis.

Is ceann de na dlíthe is tábhachtaí é an dlí a deir conas fáil réidh le hábhar dramhaíola agus a deir cén uair agus conas na chóir úsáid a bhaint as líonadh talún. Is é an Teoir Maidir le Líonadh Talún an t-ainm atá ar an dlí seo. Tá a lán sonraí ann sa treoir seo agus cuireann sé roimhe laghdú a dhéanamh ar mhéid na n-ábhar dramhaíola ata a dhumpáil.

Ta dlíthe tábhachtacha eile ann, mar atá, an Treoir um Loscadh Dramhaíola, an Treoir maidir le DTLL, agus an Treoir maidir le REACH (féach thíos).

An Treoir maidir le Líonadh Talún

Is treoir é an dlí seo – is riail e a rinne Coimisiún an AE. Tá a lán sonraí ann agus cuireann sé roimhe laghdú a dhéanamh ar mhéid na n-ábhar dramhaíola a chuirtear i ndumpaí.

Tháinig an Treoir maidir le Líonadh Talún 99/31/CE i bhfeidhm in 2001.

Féach anseo le haghaidh naisc le leathanach gréasáin Ard-Stiúrthóireacht an Chomhshaoil maidir leis an Treoir maidir le Líonadh Talún.  about the Landfill Directive

TREOIR 2000/76/CE um Loscadh Dramhaíola

Tháinig sí i bhfeidhm in 2000 agus leagann sí amach caighdeáin theicniúla maidir leis an loscadh dramhaíola, agus cuireann sí teorainn leis an toit agus leis an ngás a chuirfidh loisceoirí amach.

An Treoir maidir le DTLL

Leagtar an treoir seo amach na rialacha faoi conas athchúrsáil a dheanamh ar threalaimh leictreach agus leictreonacha agus faoi conas fáil réidh leo.

Bhí TREOIR 2002/96/CE maidir le Dramhthrealamh Leictreach agus Leictreonach (DTLL) i bhfeidhm faoin mbliain 2004.

An Treoir um REACH maidir le Dramhaíl Cheimiceach

Leagann an treoir seo amach na rialacha ar conas déileáil le dramhaíl cheimiceach agus cuireann sé iallach ar dhéantóirí faisnéis a chur ar fáil faoi na ceimiceáin seo.

Tá an Treoir REACH (EC 1907/2006) i bhfeidhm ón mbliain 2007. (Ciallaíonn REACH Clárú, Meastóireacht, Údarú agus Srianadh Ceimiceán).

Féach anseo le haghaidh Bhuntéacsanna na dTreoracha ar Eur-Lex

Féach anseo le haghaidh na Treorach maidir le Líonadh Talún ar Eur-Lex

Féach anseo le haghaidh na Treorach um Loscadh Dramhaíola ar Eur-Lex

Féach anseo le haghaidh na Treorach maidir le DTLL ar Eur-Lex

Féach anseo le haghaidh na Treorach um REACH ar Eur-Lex