Foclóir Briathra Gaeilge

fbg01

Foclóir Briathra Gaeilge (FBG) foilsithe ar líne

Ó 1 Meán Fómhair 2016 tá foclóir nua ar an Idirlíon: Foclóir Briathra Gaeilge (FBG), http://www.potafocal.com/fbg/. Foclóir nuascríofa é seo a thugann léiriú ar na bríonna agus ar na patrúin úsáide a bhaineann le briathra na Gaeilge. Cé go bhfuil foclóireacht dhigiteach na Gaeilge ar chaighdeán an-ard cheana, is forás nua atá anseo a bhfuil doimhneacht ag baint leis: is é seo a chéad uair atá doiciméadú chomh cruinn, córasach déanta ar bhriathra na teanga. Tá míniú le fáil in FBG ar na bríonna éagsúla atá le briathra sa Ghaeilge, ina n-aonair agus i dteannta le focail eile, agus tá neart abairtí samplacha ann. Tabharfaidh an foclóir deis do dhaoine eolas a chur ar na feidhmeanna éagsúla a bhaineann cainteoirí dúchais as briathra na Gaeilge i gcaint bheo na Gaeltachta agus sa scríbhneoireacht.

Tá FBG bunaithe ar thaighde acadúil atá ar siúl leis na blianta fada ag an teangeolaí clúiteach Dr Arndt Wigger agus a chomhghleacaithe in ollscoileanna Wuppertal agus Bonn na Gearmáine le maoiniú ó DFG (Deutsche Forschungsgemeinschaft). Rinne na taighdeoirí seo anailís ar bhriathra na Gaeilge i gcorpas mór téacs agus thiomsaigh siad bailiúchán eolais ar a dtugtar ‘valency dictionary’: bunachar sonraí ina bhfuil doiciméadú agus rangú déanta ar ghnéithe séimeantaice agus comhréire na mbriathra, ar a gcuid comhlogaíochtaí (na focail a úsáidtear ina dteannta), agus sonraí spéisiúla eile. Tá FBG bunaithe ar dhá chorpas: ‘Caint Chonamara’ (teanga labhartha) agus ‘Corpas Náisiúnta na Gaeilge’ (teanga scríofa go formhór). Leis sin, síleann an fhoireann oibre go bhfuil pictiúr réalaíocht tarraingthe acu de Ghaeilge na 20ú aoise ó thaobh foirme, úsáide agus staire de.

I mBéarla agus i nGearmáinis a thugtar na mínithe in FBG ar líne, agus tá rogha ag an úsáideoir malartú eatarthu. Timpeall is 200 briathar atá san fhoclóir faoi láthair, idir cinn a úsáidtear go minic (‘cuir’, ‘déan’, ‘bain’) agus cinn nach bhfeictear chomh minic sin (‘coisc’, ‘baist’, ‘clis’). Tá 100 ceann eile ullmhuithe agus cuirfear le FBG iad ar ball, de réir a chéile. Foclóir beo é seo sa chiall go mbeifear ag cur leis go leanúnach as seo amach. Beidh an fhoireann oibre sásta moltaí ón lucht úsáide a ghlacadh agus a scrúdú freisin.

Is mar chuid de Pota Focal, ceann de na suímh thagartha Gaeilge is mó trácht, a foilsíodh FBG. Tá sé ar fáil le híoslódáil faoi cheadúnas oscailte freisin (Open Database License), rud a thabharfaidh deis do lucht taighde leas a bhaint as go saoráideach agus saor ó chostas. Is í COGG (An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta) a thug tacaíocht airgid do Pota Focal chun FBG a chóiriú agus a fhoilsiú san fhormáid dhigiteach seo.